مقاله اوقات فراغت و تربیت

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 مقاله اوقات فراغت و تربیت دارای 83 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد مقاله اوقات فراغت و تربیت  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي مقاله اوقات فراغت و تربیت،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن مقاله اوقات فراغت و تربیت :

    1-1-مقدمه
    تحقیق و پژوهش و اثرات مثبت و اثر گذار آن در حل مسایل اجتماعی, فرهنگی, سیاسی, اقتصادی و صنعتی و لزوم بهده وری از این فرآیند فرهنگی اجتماعی, بحثی جدی و بسیار مهمی است كه تمام كشور ها سر لوحه و تیتراژ برنامه های  خود را به آن اختصاص داده اند.و دلای پیشرفت این قبیل كشور ها, بلا شك بر می گردد به نگرشی كه به این موضوع مهم وحیاتی دارند. قبل از هر گونه عمل برای پیشرفت ابتدا باید عقب ماندگی ها و راه های پیشرفت را به دست آورد. بهترین راه برای جمع آوری چنین اطلاعاتی تحقیق و پژوهش است.

     پر واضح است كه كشور ما نیز از این قاعده و فرمول بین المللی مستثنی نیست و لازم است كه مدیران فرهنگی, اساتید و فرهیختگان جامعه تحقیق و پژوهش, در راه پبشبرد اهداف وتحقق هر چه سریع تر برنامه ها, این تاثیر تحقیق و پژوهش را به دانش آموزان ودانشجویان گوشزد كند ودر برنامه هایی منظم ومدون لزوم بهره برداری از این فرآیند فرهنگی را به رشته ی تحریر و تدوین درآورند چرا كه به نظر این بنده ی حقیر ابتدای هر كاری اگر با مطالعه و تحقیق و پژوهش حول هدف مورد نظر شروع شود,بلا شك بهترین نتایج و بهره  برداری ها را می توان از آن برد

    بحث مدیریت, نظام آموزشی, نحوه آموزش و زمان هایی كه باید مورد توجه جدی قرار گیرد  می تواند ماخذی باشد برای پیشگیری رفتار های منفی اجتماعی از قبیل : انحرافات اخلاقی- اجتماعی و غیره .
    اصولا اجتماعی كه ما انسان ها در آن زندگی می كنیم, علاوه بر دارا بودن طبقات اجتماعی بسیار غنی و بسیار فقیر, متاسفانه, دارای نا هماهنگی در نگرش و سطح سواد و بینش افراد نیز می باشد, كه بحث مورد نظر ما را نمی تواند پوشش منطقی بدهد.
    قشر تحصیل كرده در رده های بالای علمی پی برده اند كه ابتدای هر دانش و فرآیند تولید علم با تحقیق و تفحص آغاز می شود. همچنین دریافته اند كه در این تحقیقات است كه حول یك محور منظم, پایه و بنیان یك پدیده ی حال یا غیر علمی را محكم می كنند

.
   بنا بر این با این نگرش و واقعیت های موجود, تنها قشری كه می تواند در این میدان پا بگذارد و علمدار معركه شوند, همین قشر فرهنگی و فرهیخته ی كشورمان است. معلمان به عنوان جمعی از این گروه كه رهبری فرهنگی چند میلیون دانش آموز را بر عهده دارند, می توانند نقش موثری در ترویج فرهنگ تحقیق و پژوهش داشته باشند.
   بنا بر این باید از جامعه ی فرهنگی و نظام آموزش و پرورش این انتظار داشت كه این عزیزان را در این راه یاری نمایند و فرمولدرست یاد گرفتن و اندیشیدن و تحقیق كردن را به دانش آموزان از همان سطوح پایین بیاموزند تا در مدارج بالای علمی اثر گذار باشد و دانش آموزان امروز مجری طرح تحقیقی و تفحصی در زمینه های مورد علاقه ی خود شوند.
 
   پیدایش اوقات فراغت          
    انسان از همان دوران اولیه حضورش در كره زمین برای تأمین معاش خود به ستیز با طبیعت برخاست ونوعی «اشتغال» در زندگی روزمره‌اش ظاهر شد، اما طبیعت این اشتغال و میزان پرداختن به آن به گونه‌ای بوده است كه می‌توان گفت نه تنها موجب خستگی نمی‌شده كه بعضاً خود نوعی تفریح بوده است.
    كار و اشتغال در زندگی انسان اجتماعی حتی در عصر كشاورزی هم از نوع آنچه در عصر صنعت ظاهر شد نبوده است. در این دوران نیز به لحاظ ویژگیهای كار و اشتغال هنوز نمی‌توان از فراغت به مفهومی كه امروزه از آن مقصود است، سخن گفت؛ زیرا:

 ـ كشاورز خود كارفرما و صاحب كار بود و لذا با میل و رغبت به كار می‌پرداخت.
 ـ با اختیار خود، كار را شروع می‌كرد و با اختیار خود از آن دست می‌كشید.
 ـ كار به فصول معینی از سال محدود بود و كشاورز به استقبال فصل كار می‌رفت.
 ـ كار روزانه به ساعاتی معین از روز محدود نبود و معمولاً از طلوع آفتاب تا غروب آفتاب ادامه داشت.
 با ورود به دوران صنعت و دگردیسی نظام اجتماعی انسان، كار و اشتغالات روزمره صورت سازمان یافته‌ای به خود گرفت و هویتی تازه یافت؛ چنان كه :
 ـ كار به ساعاتی معین از شبانه روز محدود شد.
 ـ در تمام طول سال جریان یافت

.
 ـ در ازای انجام كار «دستمزد» پرداخت شد و كاركن از «محصول كار» جدا افتاد.
    حاكمیت این نظام كار بر زندگی انسان جامعه صنعتی، برای صاحبان اندیشه این نگرانی را ایجاد کرد كه همزیستی انسان و ماشین در نهایت به «بی‌روح شدن» و «ابزاری شدن» وی بینجامد. پس برای رهایی انسان جامعه صنعتی از وام «از خودبیگانگی» به طرح موضوع «فراغت» در مقابل «كار» پرداختند؛ بدین معنی كه افراد از ساعات غیركاری افراد به عنوان فرصتی برای بازیافتن شخصیت خود و تجلی یافتن هویت معنوی خویش استفاده کنند.

    جامعه شناسی فراغت، با چنین زمینه‌ای پا به عرصه ظهور گذاشت و «چگونگی گذران اوقات فراغت» موضوعی با اهمیت در حوزه علوم اجتماعی شناخته شد. با این كه مناسبات و شرایط كاری نظام صنعتی به دلایل و انگیزه‌های مختلف تعدیل شد و از نگرانیهای اولیه نسبت به آینده انسان عصر صنعت تا حدودی كاسته گردید، موضوع اوقات فراغت و كیفیت گذران آن همچنان اهمیت خود را حفظ كرد و در مطالعات جامعه شناسی مورد توجه واقع شد- ضمن این كه گستره آن از محدوده كاركنان كارخانه‌های صنعتی تجاوز كرد و دیگر اقشار جامعه را در بر گرفت.

   پس اصولا انسان ها از زمانی كه پا به عرصه كار و تلاش و تحصیل می گذارند در كنار فعالیت های روزانه خویش اوقاتی را كه اوقات فراغت نامیده می شوند, دارا می شوند. چنانچه در بارور نمودن این اوقات برنامه هایی مناسب معرفی گردد, بسیاری از نا هنجاری های اجتماعی از بین می رود. زیرا تجربه نشان داده است , زمان هایی كه بلا تكلیفی بر افراد تحمیل می شود, مقدمه ی بسیاری از بزهكاری ها و كار های نا شایست اخلاقی و اجتماعی فراهم می آید.چنانچه كه آمار ها نشان می دهند میزان بزهكاری در تابستان كه اكثریت جامعه ی دانش آموز در فراغت سه ماهه از مدرسه به سر می برند, افزایش میابد.
   در طول تاریخ، موفقیت اكثر  افرادی كه كشف و اختراع كرده‌اند، در اوقات فراغت حاصل شده است و در مقابل بسیاری از مفاسد و آسیب‌های اجتماعی از قبیل اعتیاد، منكرات اخلاقی و; نیز در همین ایام شكل می‌گیرد .   
    پس پر بار بودن اوقات فراغت تاثیر مستقیمی در وضعیت و پیشرفت جامعه دارد. واین میسر نمی گردد مگراین كه,  از همان دوران كودكی و نوجوانی در برنامه ای منظم به دانش پژوهان و حتی كل جامعه, توسط رسانه های گروهی مانند رادیو و تلویزیون, چگونگی استفاده ی بهینه از اوقات فراغت آموخته و ترویج  گردد .

 

   2-1-بیان مسئله
   اوقات فراغت به عنوان یك پدیده ی فرهنگی, اجتماعی در ابعاد اقتصادی, سیاسی و ; نیز موثر است. بهنحوی كه در تبصره ی 60 برنامه ی دوم توسعه آمده است :   
   تبصره 60 – به منظور پربار ;ردن اوقات فراغت دانش آموزان و بالندگی نسل جوان كشور، دولت موظف است امكانات ذیل را فراهم نماید:

   الف – ایجاد تسهیلات لازم از قبیل بخشودگی مالیاتی به مدت 5 سال ( برای نقاط محروم 8 سال)، پرداخت بخشی از سود تسهیلات بانكی و نظایر آن برای بخشهای خصوصی و تعاونی در زمینه تامین و توسعه انجمنها، كانونها و مراكز علمی، آموزشی، دینی، فرهنگی، هنری، تلویزیونی، سینمائی و تجربی (كارگاهی) و ورزشی برای جوانان و دانش آموزان.

   ب – گسترش و بهبود پوشش شبكه های صدا و سیما، توسعه وسایل ارتباط جمعی اعم از مكتوب و سمعی و بصری، خرید حق امتیاز پخش برنامه های مناسب خارجی و افزایش كمی و بهبود كیفی برنامه های رادیو تلویزیونی به گونه ای كه جذب جوانان به فرهنگ  بیگانه را به حداقل برساند.

   ج – ایجاد تسهیلات لازم برای گشتهای علمی، دینی، فرهنگی، ورزشی و تفریحی برای جوانان و دانش آموزان و توسعه فضاهای اردوئی مناسب و كانونهای فرهنگی و تربیتی
   د – ارائه الگوهای مناسب و الگوسازی در زمینه های مختلف علمی، دینی، فرهنگی و ورزشی برای نوجوانان و جوانان در جهت جذب آنان به فرهنگ خودی.
   ه – ایجاد تسهیلات لازم برای اشتغال جوانان.
   و – ارائه تسهیلات بانكی و وام مناسب و قرض الحسنه جهت فراهم نمودن زمینه ازدواج جوانان.
   ز – ارائه تسهیلات لازم برای دوره سربازی جوانان متاهل و پرباركردن دوره سربازی.
   ح – اولویت دادن به جوانان متاهل در امر استخدام و كاریابی.
   ط – ارائه خدمات مشاوره در زمینه های گونانون فردی و اجتماعی جوانان و دانش آموزان.
  ك – تمركز و سازماندهی به نظام اطلاعات و آمار و تحقیقات مربوط به جوانان.
  ل – توسعه و تجهیز كانونهای فرهنگی، هنری مساجد

.
    اوقات فراغت به جهت داشتن ویژگی های خاص, از یك سو مورد توجه و عنایت دست اندر كاران تعلیم و تربیت و مسئولان امور فرهنگی و ; و از طرف دیگر روانشناسان و جامعه شناسان قرار گرفته است, كه بیشتر از سایر اقشار جامعه جوانان و نو جوانان مورد توجه خاص قرار گرفته اند
       بابد به این نكته توجه داشت كه دانش آموزان سه ماهه ی تابستان به دلیل تعطیلی مدارس از اوقات فراغت بیشتری برخوردار هستند

آمار وارقام حکایت از این موضوع دارد که همزمان با آغاز فصل تابستان تعداد نهادها و سازمانهایی که خود را متولی گذران اوقات فراغت بچه ها می دانند ، بسیار زیاد است . سازمان ملی جوانان ، سازمان دانش آموزی ، سازمان فرهنگی و هنری شهرداری ، کمیته امداد، نیروی مقاومت بسیج، جمعیت هلال احمر، اتحادیه انجمن های اسلامی دانش آموزان  و ;. از جمله سازمانها و نهادهایی به شمار می روند که در این امر پیشقدم شده  و بخشی از جمعیت چند میلیونی دانش آموزان را جذب برنامه ها و فعالیتهای تابستانی خود می کنند.
     اما سازمانهایی که در آغاز فصل تابستان به ارایه آمار و ارقام می پرداختند می روی ، هیچ یک حاضر نمی شود خود را پاسخگوی ارایه عملکرد شان بدانند و همواره سعی دارند به نوعی شانه از زیر بار مسوولیت خالی کنند. برای همین منظور به ضعف های سایر دستگاهها می پردازد تا بتواند خود را توجیه کنند. به قول معروف برای کار خود از دیگران مایه می گذارند !
     حتی با وجود این طبق آمار سازمان ملی جوانان:
     -علی‌رغم گستردگی جمعیت جوان كشور و تنوع تقاضاها، امكانات اوقات فراغت، تنها پاسخگوی 20 درصد تقاضای جوانان است.       
     –     63 درصد جوانان از برنامه هاى اوقات فراغت دستگاهها هیچ اطلاعى ندارند      
      –       71 درصد جوانان معتقدند كه اوقات فراغت آنها به بطالت می‌گذرد،
–    80 درصد برنامه‌های دولت در امر اوقات فراغت جوانان را مطلوب نمی‌دانند
–    89 درصد از بی‌عدالتی در توزیع عادلانه امكانات عمومی برای گذران اوقات فراغت شكوه می‌كنند.

–    20 درصد جوانان اوقات فراغت خود را به تنهایی ، 30 درصد با دوستان و 50 درصد با خانواده سپری می‌كنند
     –    بیش از 75% جوانان فیلم سینمایی و موسیقی پاپ را به سایر برنامه های اوقات فراغت ترجیح می دهند.
    و در نهایت, یكی از نیازهای نوجوانان استفاده كردن صحیح از اوقات فراغت است بنابر این باید اوقات فراغت نوجوانان را مد نظر قرار داده و به گونه ای كه جوابگوی نیازهای آنان باشد با توجه به موضوع تحقیق در مورد گذراندن اوقات فراغت توسط دانش آموزان مسئله مورد تحقیق را می توان اینچنین بیان كرد آیا گذراندن اوقات فراغت توسط دختران و پسران  نوجوان كه محصل نیز می باشد با نیازها و خواسته های آنان مطابقت دارد و این دانش آموزان اوقات فراغت خود را چگونه سپری میكنند.
 

3-1-اهمیت و ضرورت تحقیق:

    روانشناسان ، اوقات فراغت را به عنوان یك تربیت غیر رسمی می دانند . بر اساس مطالعات و تحقیقات انجام شده گاهی تربیت غیر رسمی تأثیر بیشتری از آموزش و تربیت رسمی به جای می گذارد . زیرا در مواقعی كه افراد وقت آزاد دارند ، می توانند با تفریح مطالبی را یاد بگیرند و در نتیجه از نظر آموزشی و تربیتی اثرات بیشتری دارد .  
   از طرف دیگر تحقیقات نشان داده اند كه افراد اوقات فراغت به زمینه های آموزشی برنامه های اوقات فراغت توجه بیشتری دارند و این امر موجب افزایش خود شكوفایی در آنها می شود .

    بنابراین در چارچوب تربیت غیر رسمی ، می توان مسائل عدیده آموزشی و تربیتی را به طور غیر مستقیم آموزش داد و موارد بسیاری را به نوجوانان و جوانان یاد داد .
    در اوقات فراغت می توان با كشف استعدادهای افراد ، آموزشهای لازم را به افراد ارائه داد و به طور غیر مستقیم در آنها ، مهارتهای زندگی را ایجاد نمود.
    بنابراین برنامه ریزی برای اوقات فراغت و استفاده صحیح از آن در افراد اهمیت بسزایی دارد. شرط صحیح استفاده از اوقات فراغت ، آموزش می باشد . با برنامه ریزی صحصح و مناسب می توان نوجوانان را از بسیاری از انحرافات بر حذر داشت

.
    به طور مثال یكی از عوامل اساسی اعتیاد نوجوانان ، عدم برنام ریزی صحیح برای اوقات فراغت آنان می باشد .
     برنامه ریزی برای اوقات فراغت نشانه توجه جامعه به نوجوانان می باشد .
    جامعه باید با برقراری تعامل با نوجوانان و ایجاد انگیزه در آنها بتواند نوجوانان را به طور سالم تربیت كند .
     برنامه ریزی در زمینه های فرهنگی ، اجتماعی ، اخلاقی و دینی در اوقات فراغت جوانان نقش مهمی در تربیت سالم افراد ایفا می كند .
 
   آثار بی‌توجهی‌ به‌ فرصتهای فراغتی  
 
بی‌توجهی‌ به‌ نیازهای‌ اوقات‌ فراغت‌ جوانان‌ آثار سوء و زیانباری‌بر پیكره‌ جامعه‌ بر جای‌ می‌گذارد كه‌ مهمترین‌ آنها عبارت‌اند از:
     + رشد انحرافات‌ و بزهكاری‌ در بین‌ جوانان‌
   پژوهشهای‌ انجام‌ شده‌ در ایران‌ حاكی‌ از آن‌ است‌ كه‌ بیشترانحرافات‌ و بزهكاری‌های‌ جوانان‌، نتیجه‌ فقدان‌

 
برنامه‌ریزی‌ صحیح‌در گذران‌ اوقات‌ فراغت‌ آنان‌ می‌باشد; چنان‌ كه‌ در تابستان‌ به‌ دلیل‌افزایش‌ وقت‌ آزاد و فرصتهای‌ فراغتی‌ جوانان‌، بیشترین‌ بزهكاری‌ها واختلالات‌ رفتاری‌ به‌ وقوع‌ می‌پیوندد. در حقیقت‌، فقدان‌ آگاهی‌ والدین‌، و نبود امكانات‌ تفریحی‌ وفراغتی‌ مناسب‌ باعث‌ می‌شود كه‌ بسیاری‌ از جوانان‌ نیازهای‌ خود را ازطریق‌ مجاری‌ خلاف‌ و غیر مجاز تأمین‌ و برآورده‌ نمایند كه‌ رواج‌تفریحات‌ ناسالم‌ و انحرافی‌، خود مدخل‌ جوانان‌ برای‌ ورود به‌ عرصه‌بزهكاری‌ها و انحرافات‌ اجتماعی‌ است‌.
 
    + توقف‌ رشد و بالندگی‌ در جوانان‌
    حركت‌، جنبش‌، تفریح‌ و در یك‌ جمله‌ گذران‌ صحیح‌ اوقات‌فراغت‌ از ویژگیهای‌ حیات‌ سالم‌ یك‌ جوان‌ است‌ كه‌ به‌ صورت‌ غریزی‌در سرشت‌ او نهاده‌ شده‌ است‌ و خود عامل‌ و انگیزه‌ای‌ برای‌ رشد وتعالی‌ و سلامت‌ و نشاط در وی‌ می‌باشد. از این‌ رو، منع‌ جوانان‌ ازفعالیتهای‌ با نشاط، تحرك‌ و تفریح‌، نه‌ تنها موجب‌ توقف‌ رشد بلكه‌سبب‌ افسردگی‌ و بروز رفتارهای‌ ناهنجار و نیز از دست‌ رفتن‌ شور ونشاط و بالندگی‌ در زندگی‌ آنان‌ می‌گردد

.
 در قرن‌ حاضر، جوانان‌ بیش‌ از همیشه‌ به‌ خوب‌ زیستن‌ و داشتن‌سلامت‌ جسمی‌ و روحی‌ نیازمندند. بدیهی‌ است‌ كه‌ بی‌توجهی‌ به‌دلپذیرترین‌ فرصتهای‌ زندگی‌ جوانان‌، دور كردن‌ آنان‌ از دوره‌ جوانی‌خود و محروم‌ ساختن‌شان‌ از بدیهی‌ترین‌ حقوق‌ اولیه‌شان‌ جزسرخوردگی‌ و ناامیدی‌ برای‌ آنان‌ در پی‌ نخواهد داشت‌.

    + عدم‌ احساس‌ تعلق‌ به‌ نظام‌ و از دست‌ دادن‌ هویت‌ اجتماعی‌
    بدیهی‌ است‌ كه‌ تقویت‌ هویت‌ اجتماعی‌ جوانان‌ موجب‌ تضعیف‌رفتارهای‌ ضد اجتماعی‌ می‌شود ـ زیرا جوانان‌ برخوردار از هویت‌اجتماعی‌، بیشتر خود را ملزم‌ به‌ رعایت‌ مقررات‌ اجتماعی‌ می‌دانند ـ ومهمترین‌ عامل‌ جهت‌ تقویت‌ هویت‌ اجتماعی‌ ایجاد رابطه‌ معقول‌، پیداكردن‌ ارزشهای‌ ملی‌ و اجتماعی‌ مشترك‌ و در نهایت‌ ایجاد احساس‌تعلق‌ خاطر به‌ جامعه‌ و خانواده‌ می‌باشد كه‌ البته‌ این‌ احساس‌ جز باوجود خانواده‌ سالم‌، مذهب‌ جامع‌نگر و نظام‌ دلسوز برای‌ جوانان‌فراهم‌ نخواهد شد. در واقع‌، جوانان‌ در پرتو توجه‌ به‌ نیازهای‌اجتماعی‌شان‌ و برقراری‌ ارتباط تنگاتنگ‌ با حاكمیت‌ جامعه‌ و حضورفعال‌ در عرصه‌ها و صحنه‌های‌ سازنده‌ اجتماع‌ و در یك‌ جمله‌ درك‌متقابل‌، رضایت‌ و تعلق‌ خاطر به‌ جامعه‌ پیدا می‌كنند، واجد هویت‌ اجتماعی‌ و شخصیت‌ حقوقی‌ می‌شوند و خود را در خدمت‌ نظام‌ ومتعلق به‌ آن‌ می‌دانند. اما بی‌توجهی‌ و نادیده‌ انگاشتن‌ حقوق‌ جوانان‌ سبب‌ می‌شود كه‌ آنان‌ حق‌ و حقوق‌ خود را از راههای‌ غیرمجاز وغیرقانونی‌ به‌ دست‌ آورند; به‌ گونه‌ای‌ كه‌ گرایش‌ به‌ رفتارهای‌ ضداجتماعی‌، عدم‌ جامعه‌پذیری‌ و بروز رفتارهای‌ خلاف‌ اخلاق‌ و شؤون‌اجتماعی‌ و در یك‌ جمله‌ تهی‌ شدن‌ از هویت‌ اجتماعی‌ از مصادیق‌ بارزآن‌ به‌ شمار می‌آید

    همچنین‌ نباید از نظر دورداشت‌ كه‌ تمایل‌ به‌ رفتارهای‌ضداجتماعی‌ به‌ نوبه‌ خود، نوعی‌ آمادگی‌ ذهنی‌ و روانی‌ در عدم‌ پیروی‌از قواعد و مقررات‌ اجتماعی‌ و ابراز احساس‌ دشمنی‌ نسبت‌ به‌ محیط پیرامون‌ ایجاد خواهد كرد كه‌ تا حد زیادی‌ به‌ وضعیت‌ فرهنگی‌، بافت‌خانواده‌ جوانان‌، القائات‌ گروه‌ دوستان‌ و عملكرد مسؤولین‌ نظام‌وابسته‌ است‌; چنان‌ كه‌ چنین‌ وضعیتی‌ در سطح‌ جامعه‌ شیوع‌ پیدا كند، چه‌ بساجوانان‌ زیادی‌ كه‌ با وجود عدم‌ شناخت‌ یكدیگر، متفقاً اهرمهای‌قدرت‌ اجتماعی‌ را مقصر می‌دانند و در صدد درگیری‌ با آنان‌ هستند، به‌محض‌ بروز تغییراتی‌ در شرایط جامعه‌ و ایجاد زمینه‌ برهم‌ زدن‌ نظم‌اجتماعی‌، در پی‌ سوءاستفاده‌ از اوضاع‌ موجود برآیند.

    اوقات فراغت، مكمل نظام تعلیم و تربیت  

   گذری اجمالی به كاركردها و ویژگیهای اوقات فراغت به وضوح نشان می‌دهد كه موضوع یاد شده، مناسب‌ترین مكمل برای نظام تعلیم و تربیت است؛ زیرا غیرموظف و آزاد بودن انتخاب در زمان پرداختن به فعالیتها موجب ایجاد شوق و رغبت می‌شود، تنوع برنامه‌ها سبب سهولت انتخاب متناسب باعلایق و استعدادهای شخص می‌گردد وعلاقمندی جوانان به این عرصه، پویایی آنها را بدنبال دارد – چنانچه براساس نتایج تحقیقات انجام شده از سوی سازمان ملی جوانان، اغلب الگوهای رفتاری جوانان را  چهره‌های مورد علاقه آنان  در میان موضوعات فراغتی تشكیل می‌دهند. از اینرو، می‌توان گفت كه اوقات فراغت، زمینه‌ساز رشد شخصیت و شكل‌گیری هویت جوان است و او را قادر خواهد ساخت كه به عنوان عنصری فعال، خلاق و پویا در جریان هویت‌یابی خویش به ایفای نقش بپردازد. پس، بهره‌برداری صحیح و سازماندهی شده از این زمان می‌تواند در نقش عنصری مكمل، خلأ نظام تعلیم و تربیت رسمی كشور در شكل‌دهی به هویت جوانان را برطرف نماید.

   كاركرد مثبت اوقات فراغت در یك فرض كلی، آماده‌سازی نیروی افراد برای باز‌آفرینی و فعالیت بهتر است. محققان در زمینه چگونگی گذراندن اوقات فراغت گفته‌اند تماشای تلویزیون برای كشتن ثانیه‌ها و یا مشغول شدن با اتومبیل شخصی چاره‌كار نیست. واقعیت این است كه انسان موجودی نیست كه بتواند در هر ساعت از شبانه‌روز و در هر موقعیت مكانی و زمانی به فعالیت بپردازد. با توجه به مراتب فوق  جامعه شناسان، روانشناسان و اندیشمندان تعلیم و تربیت توجه خاصی به كیفیت گذراندن فراغت داشته و برنامه‌ریزی فراغتی ایده‌آل را مانعی در برابر انحرافات و آسیب‌های اجتماعی جوانان و نوجوانان می‌دانند و معتقدند كه افزایش سرمایه‌گذاری برای گذراندن صحیح اوقات فراغت، سبب می‌شود تا هزینه‌های مادی و معنوی مقابله با آسیب‌ها و مفاسد اجتماعی، به شدت كاهش یابد و در رفع نگرانی خانواده‌ها و آرامش خانواده‌ وجامعه، تاثیر بسزایی خواهد گذاشت. لذا مشخص نبودن نیازمندی‌های جوانان و عدم شناخت علائق و تمایلات آنان، برنامه‌ریزی صحیح را دشوار می‌نماید.

پس با توجه به تاثیر اوقات فراغت در رشد شخصیت و شكل‌گیری هویت جوان باید در تحقیق هایی چون این اطلاعات لازم برای بهره وری هر چه بیشتر از اوقات فراغت و پیشگیری از بروز  آسیب های حاصل از بی توجهی به فرصت های فراغتی به دست آید.
    

4-1-اهداف تحقیق
بارز ترین ویژگی اوقات فراغت وجود نیروی انگیزه و داشتن حق انتخاب آزاد است, به لحاظ وجود همین میل و انگیزه شخصی و انتخاب آزادانه, بهره وری از اوقات فراغت, هر هدفی را كه در بر داشته باشد, قطعا خوشاین و مطلوب است, اعم از اینكه گذرهن اوقات فراغت برای استراحت رفع خستگی, تفریح و سرگرمی بوده یا به منظور توسعه رشد . تحول فرآیندهای روانی و شكوفایی خلاقیت های ذهنی باشد.
–    از آنجا كه در فرآیند بر نامه ریزی برای هر فعالیت, داشتن آگاهی لازم و كافی( كمی و كیفی) از عناصر تشكیل دهنده ی آن, در راه حل ها و پیشنهادات و میزان موفقیت برنامه های تنظیم شده ی نقش مهم و موثری را ایفا می نماید, و با توجه به نكات مهمی كه در اهمیت و ضرورت تحقیق بیان شده محقق در این پژوهش اهداف زیر را دنبال می نماید:

1-    تعیین میزان اوقات فراغت دانش آموزان
     2-تعیین میزان استفاده دانش آموزان از اوقا فراغت برای افزایش دانش و مهارت تحصیلی خود
    3-تعیین میزان استفاده ی دانش آموزان از اوقات فراغت برای انجام فعالیت های تفریح و تامین سلامت جسمی_روانی خود
    4-تعیین میزان استفاده ی دانش آموزان از اوقات فراغت برای انجام   فعالیت های اقتصادی
    5-تعیین میزان ونحوه ی گذران اوقات فراغت دانش آموزان به تفكیك جنسیت
    6-تعیین میزان و نحوه ی گذران اوقات فراغت دانش آموزان به تفكیك مقطع تحصیلی
    7-تعیین عوامل موثر در میزان و نحوه گذران اوقات فراغت دانش آموزان

 

     5-1-سوالات تحقیق
–    اكنون با توجه به مشكلات بیان شده و نتایج حاصل از تحیقات پیشین و با عنایت به نقش مهم و اساسی جوانان به ویژه دانش آموزان در توسعه و استقلال اقتصادی, سیاسی, فرهنگی و اجتماعی و ; جامعه و به منظور آگاهی از میزان و چگونگی گذران اوقات فراغت دانش آموزان می خواهیم بدانیم :

1-    میزان اوقات فراغت دانش آموزان چقدر است؟
    2-چه مقدار از اوقات فراغت معلمین صرف افزایش مهارت های تحصیلی می شود؟
    3-چه مقدار از اوقات فراغت دانش آموزان صرف فعالیت های تفریحی و سلامت جسمانی می شود؟
    4- چه مقدار از اوقات فراغت دانش آموزان صرف فعالیت اقتصادی می شود؟
    5-آیامیزان و نحوه ی استفاده ی دانش آموزان مرد وزن یكسان است؟
   6-آیا میزان و نحوه ی گذران اوقات فراغت در مقاطع تحصیلی متفاوت یكسان است؟
  7-عوامل موثر در میزان و چگونگی گذران اوقات فراغت دانش آموزان چیست؟( از دیدگاه آزمودنی ها(

6-1-تعاریف عملیاتی

     الف) اوقات فراغت
    كلمه‌ «فراغ» یا فراغت» در زبان‌ محاوره‌ و ادبیات‌ عامه‌، دارای‌ چندمعنی‌ متفاوت‌ است‌; یك‌ معنی‌ آن‌، فارغ‌ بودن‌، فراغت‌ داشتن‌ و بیكاری‌است‌. معنی‌ دیگر آن‌ خلاف‌ شغل» است‌; یعنی‌ دست‌ كشیدن‌ از كار، به‌پایان‌ رساندن‌ امری‌، رها شدن‌ و رهیدن‌ از كاری‌ و خالی‌ شدن‌ ازكوششی‌ و معنی‌ آخر آن‌ در تركیب‌ «فراغ‌ بال‌»، آسودگی‌ خاطر و آسایش‌است‌ كه‌ در برابر رنج‌ و سختی‌ به‌ كار برده‌ می‌شود.

     از لحاظ لغوی‌، فراغت‌ و فراغ‌ (هر دو به‌ فتح‌ اول‌) دو مصدر عربی‌هستند كه‌ در معنی‌ آسایش‌، آسودگی‌، آرامش‌، ضد گرفتاری‌، خالی‌شدن‌، تهی‌ شدن‌، فارغ‌ شدن‌ و راحت‌ شدن‌ بكار می‌روند. اما در فرهنگ‌عربی‌ از آنها علاوه‌ بر معانی‌ فوق‌، مفهوم‌ اضطراب‌ و خلأ و جای‌ خالی‌نیز برداشت‌ می‌گردد.
     در لغت‌نامه‌ «عمید»، فراغت‌ به‌ آسودگی‌، آسایش‌ و آسودگی‌ از كار وشغل‌ معنی‌ شده‌ است‌. در فرهنگ‌ فارسی‌ معین نیز در تعریف‌ لغوی‌اوقات‌ فراغت‌ آمده‌ است‌: «اگر چه‌ در لغت‌ عربی‌ فراغت‌ به‌ معنی‌اضطراب‌ است‌ و فراغ‌ به‌ معنای‌ آسایش‌، اما فصحای‌ فارسی‌ زبان‌فراغت‌ را به‌ معنی‌ آسودگی‌، استراحت‌، آرامش‌ و نیز مجال‌ و فرصت‌بكار می‌برند.»
     معادل‌ لاتین‌ اوقات‌ فراغت‌ هم‌ “Leisure” به‌ معنای‌رخصت‌آمده‌ودر سایر لغت‌ نامه‌ها نیز از مفهوم‌ آزادی‌ و رهایی‌ از اشتغالات‌ روزانه‌یادشده‌ است‌ ـ در لغت‌ نامه ‌ isttre  اوقات‌ فراغت‌ چنین‌معنی‌شده‌است‌:  فرصت‌و زمانی‌ كه‌ پس‌ از انجام‌ رساندن‌ كاروشغل‌ روزانه‌باقی‌می‌ماند.

 مفهوم‌ اوقات‌ فراغت‌ در فرهنگ‌ ” لاروس“ نیز چنین‌ آمده‌ است‌: ” سرگرمیها، تفریحات‌ و فعالیتهایی‌ كه‌ به‌ هنگام‌ آسودگی‌ از كار عادی‌ باشوق‌ و رغبت‌ به‌ آن‌ می‌پردازند.“  
اگر لغت اوقات فراغت را ریشه شناسی كنیم از ریشه لاتین licere به معنی “اجازه دادن” می آید لذا فراغت به معنی رخصت دادن معنی می دهد.  حتی در اندیشه یونانی نیز لغت leisure هم ذوج كار و یا نیروی كارگر  بوده است. ارسطو فراغت را پیشه ای جدی می دانسته است:  ” ما حرفه و كار و شغلی را در پیش می گیریم تا فراغتی داشته باشیم”. پس به نظر ارسطو فراغت وضع ایده الی است كه هر شهروند به دنبال و در آرزویش است. لذا زندگی فراغتی لازمه زندگی است .
از زمان شروع زندگی انگلستان مدرن یعنی قرن 14 قراغت به معنی ” فرصتی برای وقت آزاد  محسوب می شده است (Williams, 1976) .
    به واقع می توان گفت كه فراغت واقعی یعنی زمانی كه شما در آن زمان كار ( كه در قبالش پول دریافت می كنید ) انجام نمی دهید. اما صرف اوقات فراغتـات فراغت از آن جهت مهم است كه بر اساس آن می توان
موقعیت status اجتماعی هر كس را مشخص كرد به این ترتیب كه توانایی درگیر شدن در فعالیتی كه وقت آزاد شما
بحساب می آید موقعیت شما را در اجتماع نشان می دهد : برای افراد طبقه متوسط بالا اوقات فراغت زمان جدی
است.  این معنی  و مفهوم فراغت است كه وبلن در كتاب  the theory of leisure class    در سال 1899 در پی تحلیل آن بود.  .
    ب) بهره وری
    استفاده ی صحیح از عمر, از طریق بهره برداری از  ( منابع انسانی, مادی, مالی ) و بكارگیری توانایی ها و استعداد ها, خلاقیت ها و رغبت های فرد, برای رسیدن به كمیت و كیفیت مطلوب ( مناسب ) در فعالیت ها و دست یابی به زندگی بهتر و متعالی تر است .
 

پیشینه نظری و تجربی

عقاید و نظرات مربوط به موضوع تحقیق
مروری بر تحقیقات مشابه
 

عقاید و نظرات مربوط به موضوع تحقیق (پیشینه نظری)
1-    تعاریف ارائه شده از (اوقات فراغت)

در تعریف اوقات فراغت صاحبنظران علوم مختلف، نظرات مختلفی ارائه نموده اند و هر كدام از آنها بر اساس عواملی مانند :
•نوع فرهنگ و مبانی ارزشی ،اعتقادی
•مبانی و دیدگاههای خاص علوم مورد نظر
•گروه و جامعه یا قشر مورد توجه
به ارائه تعریف (اوقات فراغت) پرداخته و موارد خاصی را مورد توجه و تأكید قرار داده اند كه پاره ای از آنها عبارتند از :
•ضرورت و اهمیت اوقات فراغت
•اهداف اوقات فراغت
•مقدار اوقات فراغت (كمیت)
•چگونگی گذران اوقات فراغت (كیفیت)
•آثار و نتایج (ویژگی های) اوقات فراغت
•مشكلات اوقات فراغت
 نمونه ای از تعاریف ارائه شده:
•واژه: منظور از فراغت، سرگرمی ها، تفریحات و فعالیت هایی است كه به هنگام آسودگی از كار عادی با شوغ و رغبت، افراد به سوی آن رو می آورند

2- مقایسه مفهوم اوقات فراغت با چند واژه دیگر
برداشتی كه افراد جامعه از مفهوم یك واژه دارند نقش مهمی در چگونگی كاربرد و استفاده از آن در زندگی روزمره آنها خواهد داشت.از این رو ضروریست كه مقایسه ای بین اوقات فراغت وچند واژه دیگر انجام دهیم.
فراغت و بی كاری:
•بیكاری: ایامی است كه فرد شغل خود را به طور موقت یا دائم از دست می دهد.
•فراغت: هنگامی است كه فرد شاغل زمانی از وقت خود را فارغ از كار بطور دلخواه می گذراند
فراغت و كار:
•كار: گذران وقت برای فعالیت خاص و با هدف خاص است.
•فراغت: وقت آزادی است كه فرد (مجبور به انجام) فعالیت خاصی نیست.
فراغت و تفریح سالم:
•فراغت: مربوط به اوقاتی از زندگی انسان است كه از كار كردن آزاد است یا در خواب نیست.
تفریحات سالم: مربوط به نحوه استفاده و برداشت از این فراغت است.
3- نگاهی كوتاه به سیر تحول چگونگی گذران اوقات فراغت

درباره اینكه اصولا زمان فرات پدیده خاص جامعه صنعتی است یا آغاز آن را می توان با خلقت بشر وشروع زندگی اولیه انسان دانست همه صاحبنظران هم عقیده نیستند اما آنچه مسلم است مفهوم اوقات فراغت و چگونگی گذران آن در دوره های مختلف زندگی بشر متفاوت بوده و با تحولات اجتماعی ، بر كمیت وكیفیت واهمیت آن افزوده شده است. اكنون بصورت كوتاه به بررسی سیر تحول چگونگی گذران اوقات فراغت می پردازیم.
الف: انسانهای اولیه و زندگی قبیله ای:انساناز همان دوران اولیه حضورش در كره زمین،برای تأمین حیات خود به ستیز با طبیعت برخاست و نوعی اشتغال در زندگی روزمره اش ظاهر شد.
اما طبیعت این اشتغال و میزان پرداختن به آن به گونه ای بوده است كه می توان گفت نه تنها موجب خستگی نمیشده كه بعضاً خود نوعی تفریح نیز بوده است، به عبارت دیگر عملا مفهوم كار و اشتغال وبازی و تفریح برای او یكی بوده است.
ب: عصر كشاورزی:
كار و اشتغال در زندگی اجتماعی ،حتی در اصل كشاورزی هم از نوع آنچه در عصر صنعت ظاهر شد ، نبوده است.
در این دوران نیز به لحاظ ویژگی های كار و اشتغال هنوز نمی تان از فراغت به مفهومی كه امروزه از آن مقصود است سخن گفت در واقع در عصر كشاورزی فراغت معنا ومفهوم تازه ای یافت به اینگونه ای كه نه مانند زندگی قبیله ای محدود به ستیز با طبیعت بود و نه مانند جامعه صنعتی در اسارت ماشین ، بلكه میل و رغبت و اختیار و همراهی با طبیعت را می توان از شاخصه های آن به شمار آورد.
ج: دوره قبل از انقلاب صنعتی (نیمه اول قرن 19):
بررسی چگونگی زندگی،كار وفراغت در قرن هیجدهم و اوایل قرن نوزدهم نشانگر آن است كه:
•طبقات ممتاز جامعه بیشتر از مزایای فراغت بهره مند بوده اند.
•مردم عادی جامعه به علت انجام كارهای سنگین و ممتد عملاً فرصت كوتاهی برای استراحت و بازدید از یكدیگر و شركت در مراسم ملّی ومذهبی داشته اند.
د: دوران صنعتی:
با ورود به دوران صنعت و دگرگونی نظام اجتماعی ، كار و اشتغالات روزمره انسان صورت سازمان یافته ای به خود گرفت و هویتی تازه یافت كه مهم ترین آنها عبارتند از :
•كارگر خود كارفرما و صاحب كار نبود
•در ازای انجام كار دستمزد پرداخت شده و كاركن از محصول كار جدا افتاد
•در تمام طول سال كار ادامه و جریان داشت
•كار روزانه به ساعات معیّنی از شبانه روز محدود شد(در شروع و ختم كار اختیاری نداشت )
 

4-    بررسی آراء و اندیشه های صاحبنظران:

در عصر ما اندیشه درباره  فراغت كم و بیش با پیدایش جامعه شناسی فراغت ، یعنی دانشی كه در نظر دارد این مسائل را به وسیله روش های علمی مورد بررسی قرار دهد و تفكّری سازمان یافته ایجاد كند مرتبط است.
به طور كلی در باره پیدایش فراغت و همچنین گرایش انسان به آن سه نظریه عنوان شده است  :
•اولین نظریه حاكی از این است كه مبنای تفریح (مذهب) است. چنانچه در جامعه اولیه عملاً رسوم مذهبی از بازی و تفریح جدا نبوده است و رقص وآواز و نمایش رابطه تنگاتنگ با سنن مذهبی داشته است .
(فلوئید هاوس) در كتاب (سلسله نظریه های اجتماعی) ریشه تفریح در زمان قدیم را مذهب بیان می كند و اضافه می كند كه با استیلای مسیحیت بر جهان ، پرداختن به تفریح نوعی
معصیت تلقی می شده است .
•دومین نظریه راخع به فراغت ، فرضیه غریزی (بازی و تفریح) است.از طرفداران این نظریه می توان (جیمز بالدوین)(ویلیام مك دوگال) و(كارل گروس)را نام برد.كارل گروس در كتاب (بازی و مرد)معتقد است كه بازی انسان مانند بازی حیوانات از یك نیاز فطری سرچشمه می گیرد و وظیفه اصلی بازی در سنین كودكی آماده سازی طفل برای بزرگ سالی است  .
•سومین نظریه ،فرضیه مبنی بر (استراحت كسب لذت) است. (اسپنسر) در این خصوص علت گرایش انسان به تفریح را رها شدن وی از نیرو های اضافی می داند و (مورتین لاراوس) روانشناس آلمانی ،عامل تفریح را نیاز بشر به استراحت و جبران خستگی بیان می كند .

5-    مشخصات فراغت در دوران جدید

مشخصات اصلی فراغت در جهان كنونی :
شاخص اول:
در جوامع رشد یافته دیگر فراغت به طبقات ممتاز و متنعم اختصاص ندارد بلكه به طبقات دیگر تعمیم یافته است و با توصعه صنعت و تكامل فنّی نه فقط گسترش می یابد بلكه افزایش پیدا می كند .
شاخص دوم :
این است كه در سابق طبقات كوچكتر جامعه ای از لحاظ محدود آزادی و آسودگی برخوردار بودند.این اوقات درون خانه و خانواده صرف می شد و صورت غیر رسمی و خودمانی داشت وبه همنشینی و محاوره با خویش و پیوند دوست و همسایه می گذشت .با پیشرفت جوامع و پراكندگی وظایف خانواده ممتدرّجاً جنبه رسمی و در مواردی تجارتی پیدا كرد و جزو وظایف موسسات خاصی درآمد.
شاخص سوم:
عبارت است از به كار بردن روز افزون وسایل و اسباب ماشینی چون اتومبیل ،رادیو وتلویزیون و مانند آنكه هریك در گذران اوقات فراغت آسایش سهمی بزرگ و نقشی نمایان دارد

شاخص چهارم:
اهمیت خاصی است كه در حیاتفردی و اجتماعی احراز كرده است،چنانكه زمان كار از زمان فراغت به كلی جدا شده اوقات فراغت ارزشی بذاته پیدا كرده است.

6-    ارزش و اهمیت (اوقات فراغت)از دیدگاه اسلام و مكاتب دیگر :

قبل از طرح دیدگاههای برخی از مكاتب در مورد اوقات فراغت لازم است به دو نكته اساسی اشاره نمائیم.
الف-  اوقات فراغت بخشی از عمر و فرصت حیات بشری است كه ارزش و اهمیت آن متأثر از ارزش و اهمیتی است كه هر فرد برای (عمر و حیات) خود قائل است.
ب-  اهمیت و ارزشی كه هر فرد برای زندگی و حیات خویش قائل است ،خود متأثر از مجموعه شناختهای كلی و اساسی است .
مكاتب مادی:
در مكاتب مادی كه افق دید آنها از زندگی بشر و حیات او تا لحظه مرگ است و همه ی مراحل تكامل و پیشرفت بشر را در محدوده ای در جهان مادی و گذران زندگی این جهان می بیند.اهمیت عمر و زمان بسیار كمتر و محدود تر از دیدگاهی كه یك انسان الهی  نسبت به حیات و زندگی دارد .
مكاتب الهی:
از دیدگاه مكاتب الهی این دنیا مقدمه ی حیات ابدی است.و زندگی این جهانی زمینه ی سازندگی سراسر سعادت و یا شقاوت جهان آخرت است.
لذا انسان موحد نه تنها اوقات زندگی خود را تنها برای كسب لذائذ وخواسته های نفسانی و مادی صرف نمی كند و بلكه چون این جهان را گذرگاه رسیدن به سعادت ابدی می داندو در واقع به حیات دنیا به عنوان مقدمه حیاط آخرت و زندگی جاودانه می نگرد لذا از لحظه لحظه عمرش بیشترین استفاده و بهره وری را در جهت رشد و كمال همه جانبه خود می نماید .

دریافت این فایل

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید